David Seliverstovdan sərt açıqlama: - "Novella xanım, konkret danışın: Kimləri "siyasi məhbus" hesab etmisiniz və kimləri azad etdirmisin
David Seliverstovdan sərt açıqlama: "Novella xanım, konkret danışın: Kimləri "siyasi məhbus" hesab etmisiniz və kimləri azad etdirmisinSon günlər "siyasi məhbus" anlayışı ətrafında aparılan müzakirələrdə bəzi şəxslərin öz fəaliyyətlərini olduğundan daha böyük göstərmək cəhdlərinin şahidi oluruq. Mən hesab edirəm ki, belə həssas məsələlərdə emosional bəyanatlara deyil, faktlara, sənədlərə və konkret nəticələrə istinad etmək lazımdır. Novella Cəfəroğlu və Çingiz Qənizadədən soruşmaq lazımdır ki, onlar kimləri siyasi məhbus hesab edib və onların azadlığı üçün konkret nə edib? Yaxşı olar ki, hər hansı loqonu araşdırmaq əvəzinə bu suallara cavab versinlər. Suallara cavab vermək əvəzinə ümumi ifadələrlə danışmaq, "siyasi məhbus", "azadlığa nail olmaq" kimi geniş anlayışların arxasında gizlənmək düzgün deyil. Azərbaycanda "siyasi məhbus" yoxdur. Ölkəmizdə insan hüquqları, fikir azadlığı tam qorunur və heç kim siyasi düşüncəsinə görə həbs edilməyib. Əgər ortada real fəaliyyət, real müraciətlər və real nəticələr varsa, onları cəmiyyətə göstərmək lazımdır.
Sual çox sadədir: adları açıqlayın
Çingiz Qənizadə və Novella Cəfəroğlu uzun illər siyasi məhbus məsələsi ilə bağlı müzakirələrdə iştirak edib. Açıq mənbələrdə onun 2005-ci ildən siyasi məhbus məsələsi üzrə İşçi Qrupun fəaliyyətində iştirak etdiyi, həmin dövrdə siyahıların dəqiqləşdirilməsi və hüquq müdafiəçiləri arasında vahid mövqenin formalaşdırılması məsələlərini müzakirə etdikləri görünür.
Onda ortaya çox konkret sual çıxır:
Bu fəaliyyətin nəticəsi nə olub?
Kimlərin işi araşdırılıb?
Kimlər siyasi məhbus hesab olunub?
Kimlərin azadlığı üçün müraciət edilib?
Hansı müraciət hansı tarixdə edilib?
Kim hansı qərarla azadlığa çıxıb?
Və ən vacibi - həmin şəxslərin azad edilməsində konkret olaraq Çingiz Qənizadənin və Novella Cəfəroğlunun hansı hüquqi rolu olub?
Bu sualların verilməsi heç kimin şəxsiyyətinə hücum deyil. Əksinə, uzun illər ictimai fəaliyyət göstərən şəxsin fəaliyyətinə ictimai hesabat tələbidir. "Mən azad etdirdim" ifadəsinə xüsusilə etiraz edirəmBir məqamı da açıq şəkildə demək lazımdır. Heç bir hüquq müdafiəçisi özbaşına məhbusu azad etmir.Hüquq müdafiəçisi müraciət edə bilər, məsələ qaldıra bilər, əfv üçün tövsiyə verə bilər, məhkəmə prosesini izləyə bilər. Amma azadlığa buraxılma müvafiq hüquqi prosedur nəticəsində baş verir.
Bunu şəxsiləşdirib "mən filankəsi azad etdirdim" formasında təqdim etmək hüquqi baxımdan ciddi suallar yaradır.
Məsələn, 2014-cü ildə əfv sərəncamından sonra Çingiz Qənizadə prezidentin əfv qərarını yüksək qiymətləndirərək əfv müraciətlərinin Prezident tərəfindən dəyərləndirildiyini bildirmişdi.
Deməli, burada hüquqi reallıq aydındır: müraciət başqa, qərar başqa məsələdir.
Əgər kimsə öz müraciətini sonradan şəxsi "xidmət" kimi təqdim edirsə, o zaman bunun sənədlə təsdiqi olmalıdır.
"Siyasi məhbus" siyasi etiketə çevrilməməlidir. Mənim mövqeyim qətidir. Heç kəs sırf siyasi mövqeyinə, hakimiyyəti tənqid etməsinə və ya hansısa siyasi çevrəyə yaxınlığına görə avtomatik olaraq "siyasi məhbus" elan edilə bilməz.Əgər siyasi motivli təqib iddiası varsa, bunun konkret hüquqi əsasları göstərilməlidir.
Cinayət işi, ittiham, məhkəmə prosesi, sübutlar, prosessual pozuntular və digər hallar araşdırılmalıdır.Əks halda "siyasi məhbus" ifadəsi hüquqi termin olmaqdan çıxaraq siyasi silaha çevrilir.Bu isə həm hüquq müdafiəçiliyinin nüfuzuna, həm də həqiqətən hüquqları pozulan insanların məsələsinə zərər vurur. Tarix də göstərir ki, məsələ heç vaxt bu qədər sadə olmayıb. 2005-ci ildə Çingiz Qənizadənin öz açıqlamalarında hüquq müdafiəçiləri ilə dövlət nümayəndələrinin iştirakı ilə siyasi məhbus məsələsi üzrə İşçi Qrupun fəaliyyətindən, siyahıların dəqiqləşdirilməsindən və vahid yanaşma formalaşdırmaq cəhdlərindən danışılırdı.
2011-ci ildə isə həmin Monitorinq Qrupunun siyasi məhbus hesab etdiyi şəxslər arasında müxtəlif siyasi və ictimai xadimlərin adları çəkilirdi və qrupda Novella Cəfəroğlu ilə yanaşı Çingiz Qənizadə də təmsil olunurdu.Buna görə də bu gün keçmişi tamamilə unutduraraq "mənim bu məsələyə heç bir aidiyyətim olmayıb" tipli təsəvvür yaratmaq mümkün deyil.
Əksinə, keçmiş fəaliyyətin sənədləri ortaya qoyulmalı və cəmiyyətə izah edilməlidir.
Əgər siyasi məhbus vardısa - adlarını deyin. Yox idisə - bunu da izah edin. Mən burada çox prinsipial mövqe ortaya qoyuram:
Əgər Çingiz Qənizadə hesab edirdisə ki, konkret şəxslər siyasi məhbusdur, adlarını açıqlasın.
Əgər onların azadlığı üçün müraciət edibsə, müraciətlərin tarixlərini və məzmununu açıqlasın.
Əgər həmin şəxslər sonradan azad olunublarsa, azadlığın hansı hüquqi mexanizmlə baş verdiyini göstərsin.
Əgər öz fəaliyyəti ilə həmin prosesə töhfə verdiyini düşünürsə, bunu sənədlərlə əsaslandırsın.
Yox əgər söhbət sadəcə hansısa siyahının müzakirəsində iştirak etməkdən və ya dövlət qurumlarına ümumi müraciətlər göndərməkdən gedirsə, bunu da olduğu kimi demək lazımdır.Çünki cəmiyyətə "mən etdim" demək asandır.Əsas məsələ bunu sənədlə sübut etməkdir.
Mənim üçün məsələ şəxslər yox, prinsip məsələsidir Bu açıqlamanı şəxsi qarşıdurma yaratmaq məqsədilə vermirəm.
Mənim üçün məsələ daha böyükdür. Hüquq müdafiəçiliyi ciddi məsuliyyətdir. İnsanların taleyi, ailələrin həyatı, onların azadlığı və hüquqları üzərindən şəxsi reputasiya qurmaq olmaz.
"Siyasi məhbus" anlayışını da kiminsə şəxsi nüfuzunu artırmaq üçün istifadə etmək qəbuledilməzdir.
Əgər hüquq pozuntusu varsa, onu göstərək.
Əgər məhkəmə prosesində qanun pozuntusu varsa, sənədləşdirək.
Əgər siyasi motiv varsa, sübut edək.
Amma bunların heç biri yoxdursa, insanları siyasi məhbus kimi təqdim etmək yalnız cəmiyyətdə çaşqınlıq yaradır.
Azərbaycanda siyasi məhbus yoxdur. Mən hesab edirəm ki, Azərbaycan haqqında "siyasi məhbus ölkəsi" obrazının yaradılması ilə bağlı manipulyativ yanaşmalara son qoyulmalıdır. Bununla belə, bu məsələni obyektiv müzakirə etmək üçün müxtəlif hüquq müdafiə qurumlarının əvvəlki illərdə fərqli siyahılar hazırladığını da nəzərə almaq lazımdır.
"Siyasi məhbus" iddiası irəli sürən şəxs konkret hüquqi əsas göstərməlidir.Sadəcə siyahı hazırlamaq, beynəlxalq quruma göndərmək və mətbuata açıqlama vermək kifayət deyil. Fakt lazımdır. Sənəd lazımdır. Hüquqi əsas lazımdır
Novella Cəfəroğlu və Çingiz Qənizadəyə açıq çağırış edirəm və suallarıma konkret cavab verin.
Kimləri siyasi məhbus hesab etmisiniz?
Kimlərin azadlığı üçün müraciət etmisiniz?Kimlər azadlığa çıxıb?
Hansı sənədlər sizin fəaliyyətinizi təsdiqləyir?
Hansı şəxsin azadlığında sizin konkret hüquqi xidmətiniz olub?
Cavablar varsa, cəmiyyətə təqdim edin.Yoxdursa, o zaman "mən filankəsi azad etdirdim" kimi təqdimatların nə qədər əsaslı olduğu barədə ictimaiyyət özü nəticə çıxaracaq.Mən hesab edirəm ki, artıq şəxsi ittihamlar, siyasi etiketlər və ümumi ifadələr dövrü geridə qalmalıdır.Kim nə edib - sənədlə danışsın. Kim nə deyib - faktla sübut etsin. Kim siyasi məhbus iddiası irəli sürürsə - hüquqi meyarını göstərsin.Çünki insan hüquqları şəxsi reklam vasitəsi deyil. Hüquq müdafiəçiliyi isə heç kimin şəxsi qəhrəmanlıq hekayəsi deyil.
David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri
