Alimlər 1000 dəfə özünü bərpa edən material hazırladı - 500 il xidmət edə bilər
ABŞ alimləri zədələndikdən sonra özünü təkrar-təkrar bərpa edə bilən yeni kompozit material hazırlayıblar. Laboratoriya sınaqları zamanı materialın 1000 dəfə delaminasiya və özünübərpa prosesindən keçə bildiyi müəyyənləşib.
Faktor.az Valyuta.az-a istinadən xəbər verir ki, araşdırmanı Şimali Karolina Dövlət Universitetinin alimləri aparıb.
Liflə gücləndirilmiş kompozitlər təyyarələrdə, külək turbinlərində, avtomobillərdə və kosmik aparatlarda geniş istifadə olunur. Bu materiallar yüngül və möhkəm olsa da, təbəqələrin bir-birindən ayrılması – delaminasiya – onların əsas problemlərindən biridir.
Alimlərin hazırladığı kompozitdə etilen və metakril turşusunun kopolimeri olan EMAA adlı termoplastik polimerdən istifadə edilib. Polimer kompozitin təbəqələri arasında yerləşdirilir və xüsusi elektrik qızdırıcıları ilə birlikdə işləyir.
Material zədələndikdə qızdırıcı təbəqələr aktivləşdirilir. Temperatur yüksəldikdə EMAA yumşalır və çatların içərisinə yayılır. Soyuduqdan sonra isə bərkiyərək ayrılmış təbəqələr arasındakı əlaqəni yenidən təmin edir.
Tədqiqat zamanı eyni nümunədə təxminən 50 millimetrlik ayrılma yaradılıb, daha sonra material qızdırılaraq bərpa edilib və yenidən yüklənməyə məruz qoyulub. Bu proses 1000 dəfə təkrarlanıb. Təcrübə təxminən 40 gün davam edib.
Alimlər bildirirlər ki, hər bərpa prosesindən sonra materialın davamlılığı müəyyən qədər azalıb. Lakin bu zəifləmə kifayət qədər yavaş baş verib. Tədqiqatçılara görə, yeni kompozit ən azı 500 bərpa dövrünə qədər ənənəvi laminat materiallardan daha yüksək çatlama müqaviməti göstərə bilər.
Alimlərin model hesablamalarına əsasən, material üç ayda bir dəfə özünü bərpa etməli olsa, nəzəri olaraq təxminən 125 il, ildə bir dəfə bərpa tələb olunarsa, təxminən 500 il istifadəyə yararlı qala bilər.
Lakin tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu rəqəmlər materialın təsdiqlənmiş xidmət müddəti deyil. Sınaqlar laboratoriya şəraitində aparılıb və real təyyarə, külək turbininin qanadı və ya digər konstruksiyalar daha mürəkkəb yüklərə, vibrasiyaya, rütubətə, temperatur dəyişikliklərinə və zərbələrə məruz qalır.
Bu səbəbdən materialın kommersiya və xüsusilə aviasiya sənayesində istifadəsi üçün daha uzunmüddətli və real şəraitə yaxın sınaqlar, eləcə də müvafiq sertifikatlaşdırma tələb olunur.
