Azərbaycanda BOKT-lərin istehlak kreditləri 40 faiz artarkən problemli kreditlər də çoxalıb - ARAŞDIRMA
Azərbaycanda bank olmayan kredit təşkilatlarının (BOKT) istehlak kreditləri portfeli 2026-cı ilin ilk yarısında 40 faiz artaraq təxminən 1,02 milyard manata çatıb. Azərbaycan Mərkəzi Bankının Maliyyə Sabitliyi Hesabatına görə, istehlak kreditləri dövrün sonunda BOKT-lərin ümumi kredit portfelinin 77,5 faizini təşkil edib.
Kredit həcminin genişlənməsi ilə yanaşı, ödənişlərin yerinə yetirilməsində çətinlikləri əks etdirən göstəricilər də yüksəlib. Bu mənzərə borcalan üçün təkcə yeni kreditin şərtlərinə deyil, artıq mövcud olan öhdəliklərin birlikdə yaratdığı yükə də baxmağın əhəmiyyətini artırır.
İstehlak Kreditlərində Problemli Kreditlərin Payı 13,2 Faizə Çatıb
Mərkəzi Bankın məlumatlarına görə, BOKT-lərin istehlak kreditlərində qeyri-işlək kreditlərin (QİK) payı altı ay ərzində 0,5 faiz bəndi yüksələrək 13,2 faizə çatıb. Sektor üzrə ümumi qeyri-işlək kredit portfeli isə 2025-ci ilin sonu ilə müqayisədə 46 faiz artaraq 158,6 milyon manat olub.
Bu rəqəmlər kreditlərin məbləğinə aiddir və borcalanların 13,2 faizinin ödənişi gecikdirdiyi kimi şərh edilməməlidir. Həmçinin sektor üzrə göstəricilər ayrı-ayrı təşkilatların və ya müştərilərin vəziyyətini eyni şəkildə təsvir etmir. Artımın səbəblərini müəyyənləşdirmək üçün kreditlərin verilmə dövrü, borcalanların gəlirləri və gecikmələrin yaranma şəraiti barədə əlavə məlumat lazımdır.
Şəxsi maliyyə baxımından isə diqqət mövcud ödənişlərin davamlı qarşılanmasına yönəlir. Bir neçə öhdəliyi olan şəxsin yeni borcu qiymətləndirməsi üçün hər kreditə ayrılıqda baxması kifayət etmir.
Bir Neçə Kredit Üzrə Ödənişlər Birlikdə Hesablanmalıdır
Müxtəlif təşkilatlara ödənilən məbləğlər ayrılıqda kiçik görünə bilər. Lakin istehlak krediti, kredit kartı və taksit öhdəlikləri eyni gəlirdən qarşılandıqda onların cəmi büdcədə daha böyük yer tutur. Yeni kreditin aylıq ödənişi də bu cəmə əlavə edilməlidir.
Borc yükünü görmək üçün hər öhdəlik üzrə aylıq ödənişi, qalıq borcu və ödənişlərin bitəcəyi vaxtı bir siyahıda toplamaq faydalıdır. Bu məlumatlar hansı aylarda yükün daha yüksək olacağını və hansı borc bağlandıqdan sonra azalacağını göstərir. Qalıq borcun az olması həmin kredit üzrə yaxın aylardakı ödənişin də aşağı olduğu anlamına gəlmir.
Ailədə kreditləri fərqli şəxslər götürsə də, ödənişlər ortaq gəlirdən edilirsə, ailə büdcəsində birlikdə nəzərə alınmalıdır. Kirayə, kommunal xidmətlər və ərzaq kimi zəruri xərclər də həmin vəsaitdən qarşılandığı üçün yalnız şəxsin öz adına olan borcları hesablaması mənzərəni tam göstərməyə bilər.
Bir kreditin ödənişini başqa kreditdən alınan vəsaitlə qarşılamaq ehtiyacı yaranırsa, növbəti borcun əvvəlki çatışmazlığı necə aradan qaldıracağı ayrıca qiymətləndirilməlidir. Yeni vəsait cari ödənişi təmin etsə də, sonrakı aylarda ümumi öhdəliyi artıra bilər.
Onlayn Kredit Təkliflərində Hansı Şərtlər Müqayisə Edilməlidir?
Sektor üzrə artım göstəriciləri konkret şəxsin hansı şərtlərlə kredit alacağını göstərmir. Fərdi təklifdə illik faiz dərəcəsi, komissiya, faktiki illik faiz dərəcəsi (FİFD) və ödəniş məbləğləri ayrıca nəzərdən keçirilməlidir.
Açıq şərtlərlə fərdi təklif arasındakı fərq KredAqro onlayn kredit səhifəsində də qeyd olunur: faiz, komissiya və FİFD barədə məlumat verilsə də, yekun şərtlərin fərdi qiymətləndirmədən asılı olduğu bildirilir. Buna görə mövcud borcların siyahısına əlavə ediləcək yeni ödəniş ilkin hesablamadan deyil, şəxsə təqdim olunan yekun qrafikdən götürülməlidir.
Yeni kreditdən sonra bütün borclara ayrılacaq aylıq məbləğin nə qədər olacağı aydın görünməlidir. Ödənişləri qarşılamaq üçün zəruri xərclərin davamlı təxirə salınması və ya hər ay əlavə borc tapılması tələb olunursa, bu çatışmazlıq yeni müqavilə bağlanmazdan əvvəl nəzərə alınmalıdır.


































































